ایران شهرساز را در تلگرام دنبال کنید

[-]
[-]

پشتیبانی 09120592515 ایمیل: iranshahrsaz@yahoo.com

[-]
[-]
امتیاز موضوع:
  • 2 رأی - میانگین امتیازات: 4
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
1
میدان های شهری، گوهر گم شده شهرهای ایران



میدان­های شهری از دیرباز یکی از اجزای اصلی فرهنگی و اجتماعی شهرها و از ارکان اساسی شکل­گیری و تکامل شهرهای ایران بوده­اند. شهرهاي با سابقه تاريخي، داراي ميدان‌هاي معروفي هستند كه جزئي از خاطرات مردم و هويت تاريخي اين شهرها به شمار مي‌روند. ميدان ارگ، سبزه میدان، میدان مشق و میدان توپخانه در تهران، میدان نقش جهان، میدان عتیق یا کهنه اصفهان، میدان گنجعلی­خان کرمان، میدان امیر چخماق و میدان شاه طهماسب یزد و بسیاری دیگر، همگی نشان از اهمیت این فضای شهری در گذشته داشته است. ساختار و طراحی میدان‌ها بگونه­ای بود که احساس آرامشی را برای بیننده به ارمغان می­آورد. این احساس آرامش با استفاده از ابزار مختلفی ایجاد می­شد؛ به‌عنوان نمونه آب و نور در طراحی معماری ایران از گذشته بسیار دور جایگاه خاصی را به‌خود اختصاص داده است که در ایجاد یک آرامش روحی و روانی در میادین شهری از آن بهره برده می­شد. ایجاد فضای سبز، مکان­یابی مناسب بازار، اماکنی با استفاده عمومی، فضاهای ورزشی، اماکن مذهبی و همچنین فضاهای تفریحی همه و همه ابزارهایی بودند برای ایجاد یک میدان شهری پویا. ارتباط درون و برون میدان، ایجاد جذابیت و انگیزه برای حضور مردم، سهولت تردد ترافیک عبوری و پیاده، طراحی انعطاف­پذیر، مدیریت صحیح و ایجاد تصویر ذهنی و هویت، اصولی بودند که در طراحی میدان­های شهر بزرگ مدنظر قرار می­گرفتند. با نگاهی گذرا به سیر تحول میدان در ایران، به سابقه تاریخی این فضای شهری در ایران پی می­بریم. میدان از دوره سلجوقیان به بعد شروع به تثبیت خود کرد و در دوره صفویه به مفاهیم عمیق و کارآمدی در معماری و شهرسازی رسیده و در دوران قاجار به نهایت نقش خود دست یافته است، اما رفته رفته نقش می­بازد تا جایی که از سال­های میانی دوره پهلوی، هویت خود را از دست داده و در دو دهه اخیر نیز در بلاتکلیفی مطلق به سر می­برد. درکی که اکنون از میدان وجود دارد همانی است که در ذهن همگان و به طور یکسان، از تقاطع چند خیابان که فضایی در میانه آن برای تفکیک حرکت سواره پدید آمده و با ترکیبی از پوشش گیاهی، آب نما و فواره شکل می­گیرد و هیچ ارتباط معقولی با انسان، حرکت انسانی و حضور معنی­دار انسان برقرار نمی­سازد. میدان بدون حضور موثر و امن انسان و به منظوری معین، معنی خارجی ندارد و حضور انسان در این فضای میانی تقاطع­ها، نه دارای معنی است، نه موثر است و نه امن؛ و این در حالی است که وقتی به کاربرد میدان­های ایرانی در طول تاریخ توجه می­کنیم، متوجه می­شویم آنچه در میدان ایرانی اهمیت داشته، کاربرد اجتماعی- اقتصادی آن است که به‌مراتب بیشتر از کاربرد دسترسی بوده است. حال آن­که فضاهایی که هم­اکنون با عنوان میدان از آنها یاد می­شود تنها کاربرد دسترسی را در نظر گرفته و مجالی را برای فعالیت­های اجتماعی- اقتصادی باقی نگذاشته­اند.
یکی از اصول ساخت میدان­ها، توجه به شهر و هویت شهرها بوده و هست. یک میدان باید درخور هویت یک شهر ساخته شود در غیر این صورت نمی­تواند نقشی را که در شهر از او انتظار می­رود، ایفا کند. حال آنکه با تمامی این صحبت­ها امروزه نه تنها هویت شهرها حتی در ساخت بناهای ساختمانی درنظر گرفته نمی­شود؛ بلکه دیگر تلاشی برای ساخت و حتی احیای فضاهای عمومی شهری موجود صورت نمی­گیرد. به همین دلیل است که امروزه دیگر نمی­توانیم زندگی مشترک مردم را در شهرهای خود مشاهده کنیم؛ زندگی مشترکی که مفهوم واحدی را می­سازد و این مفهوم، همان مفهوم واقعی شهر و اصالت و موجودیت شهر است؛ چراکه این مفهوم وابسته به میدان­ها و در مجموع، فضاهای عمومی شهری است. شاهد این مسئله را می­توان در بسیاری از میدان­های شهری ایران دید: ساخت و ساز مرتفع در ضلع جنوب غربي ميدان فردوسي تهران كه نام شاعر حماسه‌سراي بزرگ ايران و جهان بر آن نهاده شده است، مجسمه او را كه نماد فرهنگي و ملي ايرانيان در پايتخت كشور است به گونه‌اي تحقير‌آميز تحت‌الشعاع قرار داده و با خودنمايي در هر چه محقر جلوه دادن فضاي ميدان، تناسب نسبي بناهاي اطراف را نيز بر هم زده و خود را پيش از مجسمه و اجزاي ديگر ميدان بر بيننده تحميل كند. ساخت برج جهان­نمای اصفهان در نزدیکی میدان نقش جهان که اگر عکس­العمل به موقع و برخورد شدید میراث فرهنگی و یونسکو نبود، چه بسا باعث خروج این میدان از فهرست یونسکو می­شد. تبدیل میدان توپخانه تهران از یک میدان شهری به یک گره ترافیکی و پایانه مسافربری داخل شهری، تخریب میدان شاه طهماسب یزد، خیابان­کشی از میان میدان حسینی اردکان، تخریب میدان عتیق (کهنه) اصفهان و کوتاهی چندساله در مرمت آن، تخریب میدان امیرچخماق یزد، بی­توجهی به میدان­های محلی شهرها (مراکز محلات) مانند میدان شهشهان و جلفای اصفهان و ... همه و همه اشتباهاتی هستند که برای رفع آن­ها باید بهای بسیار سنگینی را پرداخت؛ بهایی سنگین­تر از آنچه مدیران شهری به ظاهر با این تخریب­ها به دست آورده­اند.
با این توصیفات، سوالي كه ذهن انسان را به خود مشغول می­سازد اين است كه چه افراد یا سازمان­هایی مسئول چنين اشتباهاتی در منظر شهرها هستند و تا چه زماني اين اشتباهات در شهرهاي ايران تكرار خواهد شد؟ آيا مديران شهري به زيبايي شهر و حفظ هويت آن توجهي دارند؟ آيا حضور سرسام‌آور اتومبيل در شهرهای ایران و عموماً در بافت‌ مركزي شهرها و آلودگي ناشي از آن زنگ خطري براي جلوگيري از تراكم –به خصوص در شهرهای بزرگ- نيست؟چه كساني بايد پاسخگوي ناهنجاري‌هايی باشند كه در اثر تكرار اشتباهات پيش آمده است؟ آيا آن­قدر كه برخي مديران شهري به کسب درآمد از راه اعطای حق ساخت و ساز به بلندمرتبه سازان، فروش تراکم و ... مي‌انديشند، به فكر روح و روان و سلامتي شهروندان هستند؟ تا چه زمانی بي‌تفاوتي نسبت به ارزش‌هاي شهری، تاريخي و هنري ادامه خواهد يافت؟ ایران بايد نمادي از الگوهاي فرهنگي-اسلامي و معماری ناب در جهان باشد، آيا با بي‌اعتنايي به روند كنوني تخريب ساختارهاي تاريخي، مي‌توان به اين مهم دست يافت؟
برهوتشان را آباد می کنیم...باشد تا شهر درونمان آرام گیرد!!
 سپاس شده توسط: dely_sh ، mha100 ، adibnia
موضوعات مرتبط با این موضوع...
موضوع نویسنده بازدید آخرین ارسال
  برنامه ریزی شهری در کشور چین shokri 1,672 1393-3-14، 07:53 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  برنامه ریزی شهری در ترکیه Ƒanos 1,819 1393-3-14، 07:43 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  بازیابی عناصر هویت شهری ماراویا 1,398 1392-9-9، 05:50 عصر
آخرین ارسال: heli_goli
  هویت شهری و عناصر ساختاری آن ماراویا 1,574 1392-9-9، 05:49 عصر
آخرین ارسال: heli_goli
  فهرست کلان شهرهای ایران پریسیما 19,040 1392-9-3، 11:36 صبح
آخرین ارسال: mahsa12
  منطق شکلی و بافت شهری در اقلیم گرم و خشک ماراویا 1,686 1392-5-26، 01:00 عصر
آخرین ارسال: mfarmand
  فصلنامه هفت شهر شماره ۱ - با موضوع تجارب جهانی مرمت شهری ماراویا 1,866 1392-5-8، 07:49 عصر
آخرین ارسال: ایلیا
  امان از تهی بودن رشته های معماری و شهرسازی در ایران و متخصصان! تهی تر از آن ماراویا 3,890 1392-5-3، 07:11 عصر
آخرین ارسال: dementor
  پروژه های بهسازی شهری با همکاری بانک جهانی ماراویا 1,281 1391-11-21، 08:47 صبح
آخرین ارسال: ماراویا
  آشنایی با برخی مفاهیم و اصطلاحات رایج شهری ماراویا 1,171 1391-11-20، 01:25 صبح
آخرین ارسال: ماراویا
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان
[-]
جستجو
جستجوی گوگل