ایران شهرساز را در تلگرام دنبال کنید

[-]
[-]

پشتیبانی 09120592515 ایمیل: iranshahrsaz@yahoo.com

[-]
[-]
امتیاز موضوع:
  • 3 رأی - میانگین امتیازات: 4.33
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
1
مورفولوژی شهرهای ماقبل صنعتی
مورفولوژی شهرهای ماقبل صنعتی(شهرهای فئودالی- تجاری و شهرهای استبدادگران)

در این مطلب می­خواهیم به بررسی شهرهای ماقبل صنعتی بپردازیم؛ شهرهایی که هم­اکنون نمونه آن­ها را در بسیاری از کشورهای جهان سوم می­توانیم ببینیم. به بیان بهتر باید گفت که امروزه بیشتر شهرهای جهان سوم، با معیارهای مشخص شهرهای ماقبل صنعتی به حیات خود ادامه می­دهند.
شهرهای ماقبل صنعتی را می­توان در سه گروه بدین شهر مورد بررسی قرار داد:
1) شهرهای فئودالی:
در شهرهای فئودالی، شهر به حوزه­های روستایی وابستگی بسیاری داشت. ثروتمندان شهری، زمین­داران بزرگ بودند و عده بسیاری از نیروی کار کشاورزی در شهرها زندگی می­کردند بدین سان که بیشتر جمعیت شهری از رعایایی تشکیل می­شد که با بندگی و اسارت زندگی می­کردند. بخشی از شهر یا هر محله­ای به نام یک فئودال یا خانواده فئودال خوانده می­شد که اغلب خانواده­های فئودال با فئودال­های محله­های دیگر به خصومت و دشمنی می­پرداختند به همین دلیل عده­ای از محققان از شهرهای فئودالی به نام "شهر خصومت و دشمنی" نام می­برند.
در شهرهای فئودالی سه طبقه کاملا مشخص دیده می­شد: طبقه ممتاز، طبقه پایین و طبقه­ای بیرون از روند اصلی جامعه شهری که از توده مردم و گروه­های قومی- مذهبی تشکیل می­شد. طبقه اول بر شهر حکومت می­کرد. این گروه قدرت و توان خود را از منابع خارج از شهر به دست می­آورد. طبقه پایین­تر یا توده مردم و اقلیت­های قومی- مذهبی هرچند در اقتصاد شهری دارای نقش­هایی بودند ولی در اداره جامعه شهری هیچ امتیازی نداشتند.
در ساخت داخلی شهرهای فئودالی، طبقه اول در مرکز شهر و در مجاورت مرکز تجاری، مذهبی، سیاسی و محل برگزاری مراسم و آیین­ها همراه با خدمتکاران و محافظان خود زندگی می­کردند. طبقه پایین­تر، بسیار دورتر از مرکز شهر و در مجاورت مرزهای شهری، یا در حاشیه آن اقامت داشتند و اقلیت­های قومی- مذهبی نیز در محله­های ویژه به نام "گتوها" (Ghetto





)
در یک شرایط جدایی­گزینی اکولوژیک به اجبار در بیرون دیوارهای شهری ساکن می­شدند.
از قرون وسطی تا قرن هجدهم و نوزدهم در بعضی از نواحی، اداره شهرها به وسیله خانواده­های فئودال، امری عادی بود؛ چنانکه در قرن هجدهم ، شهر مادرید اسپانیا گروهی اداره می­کردند که ثروتشان از طریق گله­داری و گوسفندداری در سطح وسیعی از حوزه­های روستایی و زمین­های اطراف شهر به دست آمده بود. در بعضی از شهرها، فئودال ها قصر خود را در مرز شهرها و در روبروی املاک خویش بنا می­کردند و هر گوشه­ای از شهر و بیرون از آن در مالکیت خانواده­های معینی بود. در این دوره، دشمنی و خصومت خانواده های فئودالی با یکدیگر امری عادی بود؛ به طوری که در تاریخ قرون وسطی از این نزاع ها و جنگ­های داخلی شهرها نمونه­های بسیاری وجود دارد. خانواده­هایی که قدرت بیشتری به دست می­آوردند می­توانستند مدت­های طولانی بر شهرها حکومت کنند.
2) شهرهای تجاری:
در دوره قرون وسطی، بعضی از شهرها ویژگی­های شهرهای فئودالی را نداشتند؛ بدین­سان که کارکرد یا نقش این شهرها بیشتر به وسیله تجارت تعیین می­شد نه تولیدات کشاورزی. در دوره ماقبل صنعتی، تجارت و وضعیت تجاری، بیشتر از طریق نظام صنفی سازمان می­یافت. هر صنفی از گروه­های هم­صنف، فعالیت­های تجاری یا تجارت ویژه­ای را در اختیار داشت. زمانی که یک شهر در یک فعالیت اقتصادی ویژه تخصص می­یافت، نقش آن صنف در اداره شهرها نیز بیشتر می­شد و اهمیت بیشتری می­یافت. شهرهای تجاری برخلاف شهرهای فئودالی، چندان به حوزه های روستایی وابسته نبود؛ از این رو قدرت و نیروی سیاسی شهر از صنف یا اصناف منشا می­گرفت. در این میان سهم استادان صنایع دستی و بازرگانان بیشتر بود و این عده اغلب اداره شهرهای تجاری را در اختیار می­گرفتند.
در مورفولوژی شهرهای تجاری، وجود مناطق ویژه برای فعالیت ویژه در داخل شهرها اهمیت داشت و مورفولوژی هر بخش از شهر با توجه به میزان خرید و فروش در آن شکل می­گرفت. خانه شهرنشینان به منزله کارگاه، انبار و محل زندگی بازرگانان، اربابان حرفه­ها، کارگران و کارآموزان محسوب می­شد؛ ازین رو جدایی­گزینی طبقات اجتماعی در شهرهای تجاری قرون وسطی دیده نمی­شد. در این قبیل شهرها همواره یک ترکیب خاص اجتماعی به وجود می­آمد؛ در نتیجه ساخت شهر به صورت منطقه­بندی متحدالمرکز -که مناطق مختلف، پیرامون مرکز شهر را بپوشاند- درنمی­آمد.
ظهور، توسعه و افول شهرهای تجاری با دگرگونی الگوهای تجاری ارتباط مستقیم داشت. دنیا به وسیله بازرگانان شناخته می­شد و افق­های تازه­ای می­یافت. زمانی که الگوهای تازه تجاری به وجود می­آمد، شهرهای جدیدی ایجاد می­شد و شهرهای قدیمی اهمیت خود را از دست می­داد.
در شهرهای تجاری، هنگام شکوفایی اقتصاد شهری، منطقه بازار، توسعه بیشتری می­یافت و منطقه مسکونی شهر به نهایت گسترش و زیبایی خود می­رسید. در این حالت شهر به مرکز سرمایه­گذاری تبدیل می­شد و زمین­های شهری نیز به صورت یک کالا ارزش بیشتری می­یافت. می­توان گفت شهرهای تجاری، یک مرحله انتقالی از فئودالیسم روستایی به سرمایه­داری شهری- صنعتی بوده است.
3) شهرهای استبدادگران:
سومین نوع شهرهای ماقبل صنعتی، شهرهایی است که با نظام استبدادی اداره می­شد. در چنین شهرهایی قدرت اداری و سیاسی نه از آن گروه فئودال بود و نه از آن گروه بازرگان، بلکه تنها در اختیار یک فرد یا یک خانواده بود. گاهی اوقات نیز شهرهای فئودالی به سبب تسلط یک خانوار بر امور شهر، با نظام استبدادی اداره می­شد. در آن دوره بیشتر شهرهای آلمان در تصرف و حاکمیت دوک ها و شاهزادگان قرار داشت که نمونه­هایی از آن در تاریخ شهرهای برلن، مونیخ، دوسلدوروف و برانسویک دیده می­شود. از قرن شانزدهم و هفدهم به بعد در بیشتر کشورهای اروپایی، حکومت­های سلطنتی، عامل اصلی تشکل و توسعه شهرها بودند؛ بدین­سان که تصمیم و اداره پادشاه، در کیفیت برنامه­ریزی شهری اساس قرار می­گرفت.
در مورفولوژی شهرهایی که با نظام استبدادی اداره می­شد، قصرهای پادشاه و شاهزادگان، محل زندگی حاکم و عمارات گروه­های ممتاز شهری که بیشتر در مجاورت قضرها بنا می­شد،مهمترین چشم انداز مورفولوژیک شهر بود.گروه­های ممتاز و قدرتمند شهری برای سهولت دسترسی به مرکز قدرت، سعی می­کردند ساختمان­های محل زندگی خود را در مجاورت بناهای سلطنتی و حکومتی احداث کنند. در این دوره هنگام جابجایی قصرهای سلطنتی و حاکم­نشین، گروه­های ممتاز شهری نیز محل سکونت خود را ترک کرده، در مجاورت قصرهای جدید حکومتی محلی را برای زندگی انتخاب می­کردند.
اقامت حکام و شاهزادگان قدرتمند در شهر معین به آن شهرها امنیت می­بخشید و سبب می­شد فئودال­ها و برجستگان روستا نیز به زندگی و اقامت در آن شهر نیز تمایل بیشتری نشان دهند و تنها تابستان­ها برای سرکشی به اموال خود به روستاها سفر کنند. در این شهرها برخلاف شهرهای فئودالی، قوانین سخت شهری در تنظیم برنامه­ریزی شهری، تعداد طبقات ساختمان­ها، ارتفاع ساختمان­ها، عرض و طول جاده­ها و خیابان­ها و کیفیت ایوان­های مشرف به خیابان­های اصلی را تعیین می­کرد، بویژه در مرکز شهر که دارای تراکم بیشتری بود، احداث ساختمان­های بلندمرتبه ممنوع اعلام می­شد. گفتنی است که شهر آمستردام از سال 1617، شهر گوتنبرگ از سال 1623 و شهر استکهلم از سال 1636 دارای اداره برنامه­ریزی بوده­اند.
از نظر جمعیت، شهرهای فئودالی، تجاری و شهرهایی که با نظام استبدادی اداره می­شد در قرن سیزدهم میلادی از 15 هزار تا 200 هزار نفر جمعیت داشت؛ اما بیشتر شهرهای این دوره بین 40 هزار تا 70 هزار نفر جمعیت داشتند.
برهوتشان را آباد می کنیم...باشد تا شهر درونمان آرام گیرد!!
موضوعات مرتبط با این موضوع...
موضوع نویسنده بازدید آخرین ارسال
  فهرست کلان شهرهای ایران پریسیما 19,029 1392-9-3، 11:36 صبح
آخرین ارسال: mahsa12
  شهرهای شناور ماراویا 977 1391-11-20، 01:17 صبح
آخرین ارسال: ماراویا
  شکل گیری شهرهای جدید و تأثیر آن بر شهرسازی قرن بیستم ماراویا 1,156 1391-11-20، 12:53 صبح
آخرین ارسال: ماراویا
  شهرهای جدید ماراویا 1,079 1391-11-20، 12:41 صبح
آخرین ارسال: ماراویا
  پیوند صنعتی شدن و شهر نشینی با ظهور کلانشهر و مناطق کلانشهر ماراویا 1,038 1391-11-2، 08:36 عصر
آخرین ارسال: ماراویا
  شهرهای مشهور جهان چطور نامگذاری شدند؟ century21 930 1391-10-27، 08:07 عصر
آخرین ارسال: century21
  اطلاعات شهرهای جدید ماراویا 865 1391-10-16، 11:25 عصر
آخرین ارسال: ماراویا
  اهمیت شهرهای آلمان ماراویا 1,092 1391-10-16، 11:09 عصر
آخرین ارسال: ماراویا
  انتخاب تهران به عنوان "مرکز بین‌المللی مطالعات آینده پژوهی شهرهای آسیا و اقیانوسیه" ماراویا 1,012 1391-10-16، 10:29 عصر
آخرین ارسال: ماراویا
  اهدای نشان شهرهای برتر در تجارب موفق به تهران و وین ماراویا 902 1391-10-16، 10:23 عصر
آخرین ارسال: ماراویا
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان
[-]
جستجو
جستجوی گوگل