ایران شهرساز را در تلگرام دنبال کنید

[-]
[-]

پشتیبانی 09120592515 ایمیل: iranshahrsaz@yahoo.com

[-]
[-]
امتیاز موضوع:
  • 20 رأی - میانگین امتیازات: 2.95
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
1
معماری ايرانی درعهد ساسانی
شرحي بر معماري دورة اسلامي و تاثيرآن برهنر "روم غربي" و هنر اسلامي، ويژگي*هاي معماري اين دوران، طاق، قوس، گنبد، شرحي بر شهر مدائن پايتخت ايران ساساني و شهر سلوكيه،*شهرصد دروازه،*طاق كسري و و ويژگي*هاي معماري آن، مراسمي كه دراين بنا انجام مي*شده، كاخ سفيد بناي ديگر ساساني در نزديكي شهرتيسفون، اسامي هفت شهري كه مدائن را تشكيل مي*داده و شرحي دربارة آنان، فتح مدائن و انهدام آن ـ وصف مدائن از شعرا و سخنوراني كه پس از ويراني آن را ديده*اند، متن شعر فردوسي و خاقاني و ترجمة قصيده "بحتري" دربارة ايوان مدائن ـ توصيف قالي بهارستان و تخت صاقديس و ارزش هنري هريك.


معماري ايران در عهد ساساني

«مدائن»

ساسانيان سازنده شهرهاي بسياري بوده كه ويرانه*هاي چندي از آنها كه بجا مانده، نمودار شكوه و بزرگي و بلندنظري آنها مي*باشد. در كتاب شهرستانهاي ايران كه به زبان پهلوي مانده، نام صدها شهر كه شاهنشاهان ساخته*اند، و تا چندي پس از آنها نيز آبادان بوده است، ياد شده. در اين گفتار به ذكر يكي از معظمترين و پزشكوهترين آن مي*پردازد.

بطور مقدمه بايد گفته شود، كه معماري عهد ساساني با ا حداث طاقهاي آجري بجاي پوششهاي چوبي كه سرانجام در اثر پوسيدگي يا موريانه يا آتش*سوزي ويران مي*گرديد، و همچنين نياز كاخها را به ستونهاي زياد كه تالار گسترده*اي را به شكل جنگلي از ستون سنگي يا چوبي درميآورد، و هنگام پذيرائي ناگزير عده*اي در پشت ستوها ديده نمي*شدند، و از لحاظ فرش هم توليد اشكال مي*نمود، حل كرده بودند و با بكار بردن طاقهاي هلالي مرتفع دهنه*دار، كه فشار آن فقط بر روي حرزهاي دو سو بوده، از بكار بردن ستون و پوشش چوبي بي*نياز گرديدند. فايده و اثر محسوس اين معماري همين بس، كه تالار مدائن با 91 متر درازا و 26 متر پهنا، وسعتي در حدود نيمي از وسعت كاخ صدستون خشيارشا در تخت جمشيد، بدون وجود ستونهائي مسقف و با ارتفاعي بيش از دو برابر بلندي كاخ آپاداناي تخت جمشيد سرپا بوده است، و اگر هر آينه خليفه دوم عباسي «منصور دوانيقي» دست به ويراني آن براي بردن مصالحش دراز نكرده بود، چه بسا كه به اين صورت امروزي درنمي*آمد و با خلل كمتري بجا مانده بود.

در بسياري از بناهاي ساساني مصالح كم*ارزش و پست مانند سنگهاي شالوده يا آجر بكار رفته، ولي در ازا گچ*كاري و گچ*بري قابل توجه و شايان ارزشي بر روي آنها انجام ميدادند. همين گچ*بريها يكي از ويژگيها و مزاياي معماري ادوار اسلامي گرديد.

طاقهاي نيم*دايره*اي با آجر و پايه*هاي سنگي و ستونهائي كه از گچ و سنگ ساخته شده و اغلب متصل به ديوار بوده، از مزاياي معماري و ساختمانهاي عصر ساساني است. ويرانه*هاي مدائن و دو كاخ عظيم فيروزآباد و سروستان و بناهاي بيشاپور كازرون و ويرانه*هاي استخر همانندي از آن معماريهاست.

كاخها اكثر با سنگ و گچ*هاي محكم ساخته شده ولي آنرا با گچ*بريهاي عالي يا موزائيك جلوه و زينت ميداده*اند. طاقهاي هلالي آجري روي تالار چهار گوش زده ميشد، در حاليكه در همان اوقات طاقهاي رومي روي تالارهاي مدور يا هشت*گوش زده ميشد.

پاره*اي از بناهاي حوزه روم غربي، از طرح و نقشه ساختمانهاي ايران عهد ساساني تقليد گرديده است. كاخهاي كهنه بلغارستان در آبوباپليكا شبيه طرحهاي كاخ ساساني فيروزآباد سروستان ميباشد. همچنين حجاري معروف بلغارستان در منطقه مادابا كاملاً شبيه حجاريهاي ساساني است. معماران و طراحان رومي از معماري ايران بخوبي آگاه و از آن الهام گرفته*اند. در خارج از مرز خاوري هم بي*تأثير نبوده و پايه*هاي هنري ايراني – بودائي بر آن استوار بوده است و تأثير هنر و معماري ايران عهد ساساني در خاور و باختر را مي*توان در اين جمله پروفسور پوپ خلاصه كرد: «هنر اين دوره پهلواني و داراي چنان قدرتي بوده كه از چين تا اروپاي رومي را تحت تأثير قرار داد».

دانشمند و مورخ شهير ويل*دورات هم در كتاب «اوج اعتلاء بيزانس» درباره هنر و معماري ساساني مينويسد:

«هنر ساساني با اشاعه شكلها و دواعي هنري خود در هندوستان، تركستان، چين در شرق و سوريه، آسياي صغير، قسطنطنيه، بالكان، مصر و اسپانيا در مغرب، دين خود را ادا كرد. شايد نفوذ آن بهنر يوناني ياري كرد، تا از ابرام در نمايش تصويرهاي كلاسيك دست بردارد و بروش تزئيني بيزانسي گرايد، و بهنر مسيحيت لاتين معاضدت نمود تا از سقف*هاي چوبي به طارمها و گنبدهاي آجري يا سنگي و ديوارهاي دعامه*اي عطف توجه كند. هنر ساختن دروازه*ها و گنبدهاي بزرگ كه خاص معماري ساساني بوده، به مسجدهاي اسلامي و قصرها و و معابد منتقل شد. هيچ چيز در تاريخ گم نميشود،*دير يا زود بر فكر خلاق فرصت و تحول مييابدو رنگ و شراره خود را بزندگي ميافزايد.»

پروفسور ج . ه. ايليف مدير موزه شهر ليورپول انگلستان ضمن مقاله محققانه تحت عنوان «ايران و دنياي قديم» در كتاب «ميراث ايران» راجع بمعماري ساساني مينويسد:

«ساسانيان در زمينه معماري ايران موقعيت مركزي مهمي دارند، زيرا از شكلهاي يوناني اعراض كرده به طرحهاي ساختماني هخامنشي بازگشتند. با اين تفاوت كه سبك هخامنشي ستونهاي «تنه درختي» و نيز بزرگ حمال و سقف سبك بلند تخت جمشيد، جاي خود را به سقف*هاي گرد ضربي كه معمول بكار بردن آجر پخته در معماري بود، داد. دالان سقف قبلي از در ورودي در معماري هخامنشي كه امروز هم در خانه*هاي ايراني بصورت دهليز يا ايوان ستون*داري ديده ميشود، در كاخهاي ساساني بصورت ايوان شاه*نشين جلوباز كاخهاي طاق كسري و فيروزآباد درآمده، و گنبدي بر پايه*هاي سه گوشه آجري روي آنرا پوشانده است. آشنائي كاملي كه با شاه*نشين جلوباز و سقف*دار كاخ كسري داريم، سبك اين ساختمان را در نظرمان بمنزله طرحهاي عمده ساختماني دوره ساسانيان جلوه ميدهد. ولي اين سبك اهميت بيشتري دارد، زيرا همين طرح پس از آنكه دو طاق پوشيده در دوسويش اضافه شد، ساده*ترين نمونه خانه روستائي است، و هنگامي كه اين طرح اصلي دو يا چهار برابر شود و دور حياط روبازي بنا گردد، خانه*هاي اعياني و كاخهاي سلطنتي ميشود، كه در زمان اسلام بعنوان طرح اصلي مسجد، مدرسه،*كاروانسرا از آن استفاده شده است.

اگر هنر ساساني كاملاً*تحت تأثير هنر مغرب*زمين قرار گرفته بود، جز آثاري تقليدي با مشخصات خارجي از خود چيزي بيادگار نميگذاشت. ولي سبك چنين آثاري با روحيه و احساسي ايراني، كه داراي خصيصه*هاي اصيل است سازگار نبود. هنر ساساني هنري است كه عملاً *منعكس سازنده قريحه*هاي فردي و ابداع و نبوغ خاص ايراني است، و اگر هم هنر*،*بيان كننده احساسات مردم نيست،*لااقل متعلق بدربار و نمودار ذوق و سليقه سلاطين و برگزيدگان ايراني است.»

هنر ساساني در حقيقت پايه*اي بود كه هنر اوليه اسلامي در ايران بر اساس آن نهاده شد. درختي كه ساسانيان كاشتند در عهد اسلامي شكوفه كرد و ميوه*هاي برومند داد. اما نمونه*هاي هنر اسلامي در موزه بريتانيا آنقدر متعدد است و مجموعه*هاي اين موزه درين قسمت چنان غني است كه آثار اسلامي نياز به بحث جداگانه*اي دارد.»

دكتر تالبوت رايس استاد تاريخ هنرهاي زيبا در دانشكده كمبريج تحت عنوان: «ايران و امپراطوري روم شرقي (بيزانس)» نوشته است«هرچند نفوذ هنري ايران در امپراطوري روم بيشتر از هر جا در مورد پارچه واضح و مشخص است، از پاره*اي لحاظ اهميت آن در معماري بمراتب اساسي*تر ميباشد، و حتي يكي از مكتب*هاي محققين تحت رهبري استرزيگوفسكي چنان درين زمينه تند مي*رود كه مي*گويد تمام اختصاصات اساسي ساختمانهاي گنبدي و سقف*دار و حتي ساختمانهاي صليب شكل كه عصاره واقعي معماري بيزانس بشمار ميرود، از ايران سرچشمه گرفته و نخست در ايران توسعه يافته است. هرچند اين عقيده را ميتوان اغراق*آميز دانست، ولي دلائل كافي در دست است كه ايران را در معماري بيزانس صاحب تأثيري حياتي دانيم. زيرا طاق بيضي شكل، بكار بردن قوسهاي گچي براي زينت نماي عمارت، هلال سه*گوش براي تبديل عمارت چهارگوش به پايه مدور گنبد، و شايد توسعه دادن طرح بوسيله افزودن دو گوشواره و تبديل آن به صليب يوناني، همه قبل از آنكه در بيزانس توسعه يابد، در ايران مورد توجه قرار گرفته بود.

قسمت عمده*اي از تكامل و توسعه اين طرحها از آغاز كار، در ارمنستان صورت گرفته و از آنجا به امپراطوري بيزانس راه يافته، و بي*شك پاره*اي از معماران روشن*بين ارمني بوده*اند. فعاليت عظيمي كه در عهد اين امپراطوري براي ساختن بناهاي جديد بود تا حد زيادي مرهون هوش و ذكاوت و اختراع اهالي آسيا بود.

. . . . . تعيين ميزان ارتباط و تعادل و نسبت ميان دو عامل ايراني و شامي (سوريه*اي) در زندگي بيزانس، يكي از موضوعات پرسر و صدا و جار و جنجال بين محققين است. با اين حال بيقين مي*توان گفت كه آميزش كارآمدي مردم با قوه تخيل و ابتكار و شيوه*هاي كم*اثر شرق بود كه شاهكارهاي پرافتخار معماري بيزانس امثال كليسا (يا مسجد) اياصوفيه، كليساي حواريون مقدس و سنت ژيوس و سنت باكوس را كه همه در قسطنطنيه تحت سرپرستي ژوستي*نين ساخته شد، و همچنين عده كثيري از ساختمانهاي مسيحي شرق و غرب، بدون عناصر و عوامل ايراني محال بود اين بناها مختصاتي را پيدا كنند كه در هنر آنها موجود است، و عنوان سبك بيزانس بهمين نسبت بآنها داده شده.

پروفسود پوپ ايران*شناس نامي معاصر ضمن مطالبي تحت عنوان «نظري بهنر ايران» راجع به هنر ساساني چنين اظهار نموده است.

«هنر ساساني با اشكال تازه*اي، عظمت،*قدرت و وفور آثار هخامنشيان را ادامه داد. معماري ساساني هرچند فاقد استعمال سنگ در ساختمان بناهاي سنگي گران*قيمت مانند هخامنشيان بود، اما در بكار بردن مصالح ديگر و بدعت در ساختن طاقهاي هلالي و گنبدها گامي فراتر نهاده بود. اين گامها مقدمه*اي بود براي حل مسئله*اي انعكاس صوت كه حتي از نظر تيزبين معماران رومي مخفي مانده بود. معماران ساساني به پوشش فواصل وسيع با مواد سخت توفيق يافته بود،*و اين امر يكي از مشكلترين و اساسي*ترين اختراعات معماري بود و همين مقدمات بعدها در كليه آثار معماري ايراني طي قرون بعدي تشكيل گرديد. بعضي از اصول معماري ساساني بود كه راه را براي ترقي معماري گوتيك، يعني عامل عظمت اروپاي قرون وسطي هموار ساخت.

پروفسور آندره گدار فرانسوي درباره معماري ايران در عصر ساساني مينويسد:

«در ساختمانهاي اصلي معماري ساساني هم مانند هخامنشيان كاخهاي شاهنشاهي بود و اصرار داشتند كه مانند آنها شاهنشاه را در «آپاداناي» خود مانند خدائي كه از آسمان فرود آمده نشان دهند،*اين برنامه كارشان بود. اما راه*حل*هاي معماري هخامنشي براي ساسانيان ظاهراً*پرخرج و پيشرفت*ناپذير بوده است. زيرا بلندي تيرهاي چوبي حد اعلائي دارد كه در دوره هخامنشيان از آن استفاده شده بود، بنابراين حتي در ساختمانهاي شاهي هم معماري طاقدار را كه در دوره هخامنشيان بي*شك معماري متعارفي بوده رواج دادند. تحولي كه اين سبك معماري متعارفي كشور بدست ساسانيان بعمل آمد، و ميخواست عظمت و شكوه مافوق كاخهاي داريوش داشته باشد، بايد مورد بررسي قرار گيرد. ولي پيش از آن چند كلمه*اي درباره مصالح معماري ميگويم.

بطور كلي هنوز گمان ميكنند كه پوششهاي معمول در دوره ساساني منحصراً طاقهاي استوانه*اي، گنبد كروي و طاقهاي مخروطي بوده*اند،*كه رابطه طرح مربع را به پايه مدور گنبد آسان ميكنند. و طاقهاي متقاطع و چهار ترك را نمي*شناخته*اند. شوازي ميگويد«ايرانيان از دوران باستان تاكنون جز طاق استوائي و گنبدي كه بر طاقچه*هاي گوشه*اي مخروطي تكيه كند، پوششي نپذيرفته*اند.»

«در نظر اول بنظر نميرسد كه گنبد و سقف مدور براي يك تالا رمربع مناسب باشد، و چنين مينمايد كه سقف طبيعي همان طاق چهار ترك باشد كه چهار ديوار متدرجاً*در فضاي تالار سر به هم ميدهند. اما براي اين منظور وجود هلال لازم است. اما امتياز گنبد اينست كه وجود آنها را غيرلازم ميسازد و اين طريق ارزنده كوشش ايرانيها را براي قرار دادن گنبد روي چهار گوش توجيه ميكند». با وجود اين،*سقف*هاي چهار ترك، متداول*ترين سقف*ها در ايران مخصوصاً در جنوب و بالاخص در كرمان هستند. اين نوع سقف بدون هلال در آغاز دوره ساساني معمول بوده و ساختمان آن با كمال آساني و مصالح اندك و در مدت كوتاه صورت ميگرفته و آن بايد نتيجه تكنيك ماهرانه و حاصل تجربيات طولاني بوده باشد، و چيزي كه سبب فقدان شرح و تفصيل درباره اين نوع سقف*ها، كه تاريخ پيدايش آن مسلماً عصر ساسانيان است ميباشد، نداشتن اطلاعات كافي درباره معماري قسمت جنوبي ايران است.»

«چيزي كه مهمتر است شكل قوسها است. اما بديهي است مقصود ما قوس*هاي نيم*دايره، با دهانه*هاي كوچك يا متوسط كه در ساختمانها ديده مي*شود و احتمالاً*بوسيله چوب قوس*بندي شده باشد، نيست. نظر ما در اينجا متوجه طاقهاي دهانه بزرگ ساختمانهائيست كه بواسطه عدم دسترسي بچوب براي چوب*بست، مجبود بوده*اند بنا را بدون قوس بسازند و در اين صورت الزاماً *طريق ديگري را انتخاب كرده*اند. اينها دو قسم*اند: در يكي سعي كرده*اند كه از دهانه طاق، بوسيله تنگ كردن تدريجي آن، با مايل كردن پايه*هاي طاق بطرف داخل درگاه*ها، بكاهند. و اين طريقي است كه در مورد «نياسر»بكار برده شده، در ديگري، پايه*هاي طاق عمودي مانده، و قوس*ها را تا ممكن بوده بطريقي بالا برده*اند كه فاصله كاسته شود. از نقطه*نظر منظره، نتيجه اين دو طريقه با هم متفاوتند. قوس نياسر نسبت بديگري كه طاق آن از سطح زمين شروع ميشود ابتدائي بنظر ميآيد. آن ديگري كه طاق كسري تيسفون است بطور تحقيق توسط شاپور اول بين سالهاي 241 تا 272 ميلادي ساخته شده و آن شيوه تا آخر دوره ساساني متداول بوده است.»




آخرین ارسال های من :
موضوعات مرتبط با این موضوع...
موضوع نویسنده بازدید آخرین ارسال
  مهم: دانلود رایگان خلاصه پایان نامه-رساله معماری rezahuman9 353 1394-11-19، 08:16 صبح
آخرین ارسال: rezahuman9
  دانلود شیت بندی با فتوشاپ چگونگی شیت بندی طرح معماری atelieahjam 3,840 1393-10-11، 03:52 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  دانلود پاورپوینت آشنایی با معماری اسلامی شیوه خراسانی atelieahjam 2,226 1393-8-17، 03:56 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  نگاهی به اصول معماری سبز ALI XxX 1,555 1393-6-25، 05:46 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  دانلود پاورپوینت معماری معاصر - معماری فولدینگ - فرشید موسوی atelieahjam 2,534 1393-5-22، 03:04 صبح
آخرین ارسال: atelieahjam
  دانلود پاورپوینت مبانی نظری تاريخ نگاری انتقادی معماری معاصر ايران atelieahjam 1,747 1393-5-20، 11:02 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  طراحی ساختمان ها و سبک معماری های مدرن leila 1,100 1393-4-21، 11:21 صبح
آخرین ارسال: leila
  لیست پروژ های معماری برای دانشجویان توسط مهندسین سایت saeed nasiri majd 10,075 1393-2-25، 10:33 صبح
آخرین ارسال: E-sa
  دانلود سر فصل دروس رشته های معماری - دانشگاه پردیسان فریدونکنار atelieahjam 1,161 1393-2-2، 12:33 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
  دانلود جدول آرایش برنامه ترمی رشته های معماری - دانشگاه پردیسان فریدونکنار atelieahjam 903 1393-2-2، 12:08 عصر
آخرین ارسال: atelieahjam
کاربرانِ درحال بازدید از این موضوع: 1 مهمان
[-]
جستجو
جستجوی گوگل